بیایید اول یک واقعیت را قبول کنیم؛ هیچ‌کس، حتی دانش‌آموزهای خیلی قوی، همیشه با تمرکز صددرصد درس نمی‌خوانند. قرار نیست هر بار که پشت میز می‌نشینی، ناگهان مغزت روشن شود، انگیزه بگیری و با عشق و علاقه سه ساعت بدون اینکه حتی یک‌بار حواست پرت شود درس بخوانی! واقعیت درس خواندن این‌قدر فیلمی و ایده‌آل نیست.
خیلی وقت‌ها دانش‌آموز می‌گوید: «من اصلاً تمرکز ندارم. هرچی می‌خونم حواسم می‌پره.» اما وقتی دقیق‌تر بررسی می‌کنیم، می‌بینیم هنوز حتی شروع درست و مشخصی هم نداشته است. گوشی کنارش است، هر چند دقیقه یک‌بار سراغ پیام‌ها می‌رود، نمی‌داند دقیقاً قرار است چه چیزی بخواند و فقط با این فکر که «امروز باید کلی درس بخونم» پشت میز نشسته است. خب طبیعی است که ذهن خیلی زود خسته و سرگردان شود!
از نگاه یک مشاور، اولین نکته این است که منتظر تمرکز نباشید؛ شروع کنید تا تمرکز کم‌کم ساخته شود. خیلی از دانش‌آموزان منتظرند حال درس خواندن بیاید. می‌گویند: «الان حوصله ندارم، از یک ساعت دیگه شروع می‌کنم.» یک ساعت بعد هم معمولاً اتفاق خاصی نمی‌افتد! حقیقت این است که در بیشتر مواقع، انگیزه و تمرکز قبل از شروع نمی‌آیند؛ شما شروع می‌کنید و بعد از چند دقیقه، ذهنتان آرام‌آرام وارد فضای درس می‌شود.
برای همین به‌جای اینکه به خودت بگویی: «امروز باید چهار ساعت با تمرکز درس بخونم»، یک هدف کوچک و کاملاً مشخص تعیین کن. مثلاً بگو: «الان فقط ۳۰ دقیقه می‌خوام این مبحث رو بخونم و بعد ۱۰ تا تست بزنم.» همین! نه بیشتر. مغز وقتی با یک کار مشخص روبه‌رو می‌شود، خیلی بهتر همکاری می‌کند.
یک نکته مهم دیگر این است که تمرکز دشمن اصلی‌اش را کنار خودش پیدا می‌کند: گوشی! واقع‌بین باشیم؛ نمی‌شود گوشی را کنار کتاب گذاشت، هر چند دقیقه یک‌بار صفحه‌اش را چک کرد و انتظار داشت مغز با تمام توان روی درس تمرکز کند. هر بار که حواست را از درس به گوشی می‌بری، برگشتن کامل به فضای مطالعه زمان می‌برد. بنابراین وقتی قرار است درس بخوانی، تکلیف را با خودت روشن کن: این چند دقیقه فقط درس. نه پیام، نه چرخیدن بی‌هدف در شبکه‌های اجتماعی، نه چک‌کردن مداوم اعلان‌ها.
اما حواس‌پرتی فقط گوشی نیست. گاهی خود ذهنمان مدام از این شاخه به آن شاخه می‌پرد. وسط درس یادت می‌افتد که فلان کار را انجام ندادی، به امتحان فکر می‌کنی، نگران نتیجه می‌شوی، یاد یک اتفاق می‌افتی یا حتی ناگهان به یک موضوع کاملاً بی‌ربط فکر می‌کنی! این اتفاق طبیعی است. اشتباه بزرگ اینجاست که همان لحظه به خودت بگویی: «دیدی؟ من اصلاً تمرکز ندارم!»
نه! تمرکز یعنی اینکه متوجه شوی حواست پرت شده و دوباره برگردی.
ممکن است در یک ساعت مطالعه، ده بار حواست پرت شود. مهم این نیست که حواست هیچ‌وقت پرت نشود؛ مهم این است که هر بار بتوانی سریع‌تر برگردی. این دقیقاً مثل یک عضله است. هر بار که توجهت را از حواس‌پرتی جدا می‌کنی و دوباره روی درس می‌آوری، داری مهارت تمرکزت را تمرین می‌کنی.
یک اشتباه دیگر هم این است که بعضی دانش‌آموزان فکر می‌کنند هرچه بیشتر پشت میز بنشینند، حتماً بیشتر درس خوانده‌اند. درحالی‌که ممکن است سه ساعت روبه‌روی کتاب نشسته باشی، اما فقط یک ساعت مطالعه مفید داشته باشی! پس به‌جای اینکه دنبال رکورد زدن در ساعت مطالعه باشی، از خودت بپرس: «من در این زمانی که نشستم، واقعاً چه کاری انجام دادم؟ چه چیزی یاد گرفتم؟ چند تست را تحلیل کردم؟»
تمرکز با درس خواندن فعال هم خیلی بیشتر می‌شود. اگر فقط چشم‌هایت روی کتاب حرکت کنند، احتمالاً بعد از چند دقیقه ذهنت می‌رود جای دیگری! اما وقتی از خودت سؤال می‌پرسی، مسئله حل می‌کنی، تست می‌زنی، اشتباهاتت را بررسی می‌کنی و سعی می‌کنی مطلب را با زبان خودت توضیح بدهی، مغز مجبور می‌شود درگیر درس بماند.
و مهم‌تر از همه، با خودت جنگ نکن. اگر یک روز تمرکزت کمتر بود، به این معنی نیست که تنبل شده‌ای یا قرار است همیشه همین‌طور بمانی. همه روزها شبیه هم نیستند. بعضی روزها سریع‌تر راه می‌افتی و بعضی روزها برای وارد شدن به فضای درس باید بیشتر تلاش کنی. کاری که دانش‌آموز موفق انجام می‌دهد این نیست که فقط در روزهای خوب درس بخواند؛ او یاد گرفته حتی در روزهایی که خیلی سرحال نیست، حداقل از یک نقطه شروع کند.
پس دفعه بعد که گفتی: «من تمرکز ندارم»، این جمله را یادت بیاور:
قرار نیست اول تمرکز کنم تا شروع کنم؛ باید شروع کنم تا کم‌کم تمرکز کنم.
تمرکز یک استعداد عجیب و مخصوص چند نفر نیست. با هدف مشخص، محیط مناسب، فاصله گرفتن از عوامل حواس‌پرتی، مطالعه فعال و مهم‌تر از همه، تمرین مداوم ساخته می‌شود. شاید امروز نتوانی دو ساعت کامل و عالی تمرکز کنی؛ اما می‌توانی از همین امروز با ۲۰ یا ۳۰ دقیقه شروع کنی.
قرار نیست از روز اول بی‌نقص باشی؛ قرار است هر روز کمی بهتر از دیروز، حواست را پس بگیری و کنترلش را دست خودت بگیری.
چون در نهایت، موفقیت در

درس خواندن متعلق به کسی نیست که همیشه انگیزه دارد و هیچ‌وقت حواسش پرت نمی‌شود؛ متعلق به کسی است که یاد گرفته حتی وقتی حوصله ندارد، حتی وقتی ذهنش شلوغ است و حتی وقتی شروع کردن سخت است، باز هم از جا بلند شود، پشت میز بنشیند و بگوید: «باشه… فقط شروع می‌کنم!»